غار کتل خور در شرف انهدام

• درباره کتل خور

• غار کتل خور در شرف انهدام

• پاسخ سرپرست تیم مطالعات و طراحی سد کتل خور

• جوابیه به سرپرست تیم مطالعات و طراحی سد کتل خور

غار کتل خور (کوه خورشید) غاری استثنایی در بین غارهای ایران است که در سه طبقه زایش یافته و اختلاف ارتفاع کف طبقه اول آن با طبقه سوم پنجاه متر است، غار درازایی برابر دوازده هزار متر دارد و طولانی ترین غار ایران می باشد. عامل اصلی زایش بخش عمده غار، آب چشمه عمیقی است که نیروی محرکه آبدهی آن فعالیتهای ماگمایی هم جوار با گسلهای درونی بهمراه گازهای حاصل از این فعالیتها خصوصا دی اکسید کربن می باشد. چکنده، چکیده، ستون، آبشار سنگ و کریستالهای درون کتل خور در بین سایر غارهای ایران منحصر بفرد است. در اینجا تشریح و تحلیل غار مورد نظر نیست زیرا برای اینکار نیاز به کتابی جداگانه است. غار، درون کوهی با سنگهای بغایت کارستی پدید آمده است. یکی از خواص کارست اینستکه به علت وجود شکاف و درزهای فراوان تمامی آبهای ناشی از نزولات جوی را می بلعد و در خود جای می دهد. از دلایل عمده کارستی بودن کوه خورشید و اطراف آن که غار درون آن جای دارد اینستکه اگر سراسر دامنه و دره های کوه را بگردیم و مورد مطالعه قرار دهیم هیچگونه اثری از مخروطهای افکنه ای که در اثر سیلاب ایجاد می شود در منطقه قابل مشاهده نیست، چرا؟ زیرا آب حاصل از بارشهای سیلابی به علت کارستی بودن منطقه بلعیده شده و فرصتی برای جاری شدن نیافته است. هم اکنون ارگانی در حال ساخت سدی مقابل دهانه غار است، هدف از ساختن سد هم ایجاد محیطی تفریحی است و نه انجام کار کشاورزی. در صورت ساخته شدن سد و انتقال آب به آن، بنا به دلایل کارستی بودن منطقه ابتدا طبقات سوم و دوم مملو از آب شده و نابود می گردد و سپس تمامی غارسنگهای بی نظیر غار بوسیله آب حاوی اسید کربنبک نفوذی به غار حل گردیده و از غار چیزی جز فضایی وسیع و بی قواره باقی نخواهد ماند. عامل نابودی دیگر چنانکه گفته شد چشمه ماگمایی سازنده غار است که در حال حاضر خشک شده و یا بسیار نقصان یافته است، نفوذ حتمی آب سد از بستر خود به درون مجرای خشک شده چشمه سبب فعال شدن دوباره چشمه اولیه گردیده و برگشت آب از آن همراه گازهای حاصل از فعالیت گسل درونی بوده و آب حاوی اسید تمامی غارسنگهای کربناتی را در خود حل خواهد نمود.

توضیح اینکه طرح بررسی فوق در صورتی است که سطح ایستابی آب سد پایین تر از عمیقترین نقطه طبقه سوم غار باشد، در صورت بالاتر بودن سطح ایستابی سد از عمیقترین نقطه طبقه سوم دیگر نیاز به بررسی نبوده و طبق قانون هم سطح بودن مایع در ظروف مرتبطه، آب طبقات زیرین غار را خواهد پوشاند.

از آنجا که این غار یک سرمایه ملی و بسیار ارزشمند است و پس از میلیون سال به ما رسیده باید آن را سالم تحویل نسلهای هزاران سال آینده دهیم. از این جهت وظیفه ملی تمامی کوهنوردان زنجان و اهالی محترم آن و تمامی کوهنوردان ایران و خصوصا سازمان محیط زیست کشور است که کار ساختمان سد را تعطیل نموده و اجازه ساخت آنرا در محیط حداقل ده کیلومتری کوه کتل خور را ندهند و از انجام هرگونه ساز و کار در منطقه فوق جلوگیری نمایند. غار کتل خور گوهر تکدانه غارهای ایران است و باید همانگونه که هست باقی بماند.

مصطفی سلاحی (نویسنده کتاب غارهای ایران)

                                                                                                                                                      11/4/1384

پاسخ آقای بازرگان سرپرست تیم مطالعات و طراحی سد کتل خور :

1- گفته شده است که سنگهای آهکی که غار در آن قرار گرفته است یعنی همان کوه ساقیرلو تمامی آبهای ناشی از نزولات را می بلعد و در خود جای می دهد و نشانه آن را نیز عدم وجود مخروط افکنه در پیرامون این کوه عنوان کرده اند. ظاهرا آقای سلاحی، منطقه را بخوبی ندیده اند زیرا نه تنها مخروط افکنه های متعدد در هر یک از آبراهه ها وجود دارد (البته وجود آبراهه خود حکایت از جریان سطحی آب دارد) بلکه در آبراهه های ضلع جنوبی، قطعاتی از سنگ بوفور دیده می شود که این سنگها صرفا در اثر جریانهای آب سطحی جابجا شده اند. از طرف دیگر باید خاطر نشان کرد که سطح کوه ساقیرلو بدون در نظر گرفتن حوضه آبریز آن حدود 300 هکتار است و براساس متوسط بارندگی سالیانه اگر نظریه آقای سلاحی در رابطه با بلعیده شدن تمامی آبهای حاصل از بارندگی صحیح باشد حجم آب ورودی در هر سال بیشتر از کل حجم مخزن سد خواهد شد (حجم مخزن سد در حدود نیم میلیون متر مکعب می باشد در حالیکه با استفاده از محاسبات ساده هیدرولوژیکی اگر نظر آقای سلاحی در مورد بلعیده شدن تمامی آب توسط غار درست باشد، حجم سالیانه آب ورودی به غار حدود یک میلیون متر مکعب خواهد بود) و اگر جریان آب به داخل غار، عامل نابودی غار باشد تا بحال غار نابود شده بود. مطلب جالب توجه این است که ایشان اظهار می دارند که غار تمامی آب بلعیده شده را در خود جای می دهد که در اینصورت با توجه به اینکه در هر سال حدود یک میلیون متر مکعب آب در داخل غار جای داده می شود با توجه به قدمت غار و توالی نزولات جوی در طول عمر غار، تمامی غار می بایست با آب پر می شد. توجه به این نکته لازم است که آب حاصل از بارندگی از کل محدوده غار و بخصوص از بالاترین طبقه آن وارد غار می شود و اکثر چکنده ها و چکیده ها در معرض جریان آب خواهند بود، در صورتی که ورود هر نوع آب از خارج غار در یک جهت و محدوده خاص صورت می گیرد و به جهت وجود درز و شکاف زیاد در سنگها اصلا حرکت افقی در محدوده غار نخواهد داشت بلکه از طریق این شکاف ها خود را به سوی جریان آب زیر زمینی خواهد رساند. هر چند که حجم آب نفوذی از سد به طرف غار خیلی کم و عدد قابل توجهی نیست.

2- عنوان شده است که تمامی غار سنگهای بی نظیر غار در اثر ورود آب سد نابود خواهد شد. در این مورد باید به مساله زمان توجه شود چرا که انحلال آهک احتیاج به زمان زمین شناسی دارد در صورتی که بگونه ای عنوان شده است مثل اینکه آب را به ساختمان گلی می بندیم. به عقیده تمام صاحب نظران، سرعت تشکیل این ساختار زمین شناسی یا انحلال مجدد آن طی زمان طولانی صورت می گیرد و در تبدیل این نظریه به مقدار و زمان، نظرها مختلف است به نظر عده ای از صاحب نظران زمین شناسی رشد این ساختارها در حدود 5/2 سانتیمتر مکعب در قرن است اگر توجه داشته باشیم معادله انحلال آهک در آبهای اسیدی (اسید کربنیک ناپایدار) دو طرفه بوده و تحت شرایطی، آبهای اسیدی شروع به انحلال آهک نموده و در شرایط دیگر آهک رسوب می کند، با توجه به اینکه محیط غار یک محیط بسته نمی باشد، این معادله هیچ گاه به تعادل نمی رسد و حضور آب است که موجب ایجاد غار و مناظر مختلف آن میگردد هر چند که به جهت آرام بودن این واکنش در طول چندین سال، تغییرات محسوس نیستند. در نتیجه وجود مقدار جزیی آب مسلما نقشی در احیا یا انهدام غار نخواهد داشت.

3- اشاره شده است که ورود آب نفوذی از مخزن سد به چشمه های ماگمایی نیمه فعال یا غیر فعال سبب فعال شدن آن شده و این آب شروع به تخریب غار می کند. آقای سلاحی ظاهرا به منابع تامین آبهای عمقی (هیدروترمال) توجه نکرده اند. چشمه های ماگمایی آخرین فعالیت آتشفشانها بوده که آب برخی از آنها پس از مدتی به جهت قطع شدن این فعالیتها یا قطع شدن مجاری تامین آب و موارد دیگر، قطع یا کم می شود و از طرفی فعالیت مجدد چشمه های ماگمایی فعال (مثل سرعین و سایر چشمه های پیرامون کوههای آتشفشانی) و نیمه فعال مثل چشمه های تخت سلیمان که بخشی از آن کاملا از بین رفته است و یا چشمه هایی که فقط آثار فعالیت آنها اکنون دیده می شود و در کشور ما فراوان هستند، اصلا ارتباطی با جریانهای آب سطحی ندارد و اگر قرار باشد با ورود اندکی آب، این چشمه ها فعال گردند، فعال کردن این چشمه ها، پر فایده خواهد بود و می توان جاذبه های طبیعی فراوانی مانند سرعین بوجود آورد که متاسفانه چنین نمی شود.

4- گفته شده است در اثر نفوذ آب به غار ابتدا طبقات دوم و سوم مملو از آب شده و نابود می گردد و سپس تمامی غارسنگها از بین می روند. شایسته بود که آقای سلاحی حداقل قبل از بیان این مطالب، اطلاعاتی از کارفرما و یا مشاور طرح می گرفتند و بیشتر احتیاط می کردند. لازم بذکر است که هر طبقه از غار حجم وسیعی از دالانها و تونلها را دارد که حتی اگر تمامی آب مخزن سد (حدود نیم میلیون متر مکعب) را روانه غار نماییم حجم کل آب مخزن، تنها بخش اندکی از یک طبقه غار را اشغال می کند، در حالی که طی محاسبات انجام شده مقدار حجم آب تزریقی از سد بیشتر از 800 متر مکعب در سال نمی باشد. بعبارت دیگر میزان نشت آب از داخل مخزن سد کمتر از 03/0 لیتر در ثانیه خواهد بود. لازم بذکر است که پر کردن غار از آب نیز به جهت وجود زهکش های طبیعی زیاد غیر ممکن به نظر می رسد.

5- عنوان شده است که اگر سطح تراز آب در مخزن بالاتر از طبقات غار باشد طبق قانون هم سطح بودن مایع در ظروف مرتبط، آب طبقات زیرین را خواهد پوشاند. آقای سلاحی چرا به فکرشان نرسیده که کارشناسانی که منطقه و سد را مطالعه کرده اند چرا به این موارد توجه نکرده اند. لازم به ذکر است که در کارهای سد سازی جهان، تمامی کارشناسان رشته های مرتبط با سد سازی منجمله رشته زمین شناسی و طراحی سد در رابطه با احداث سد در مجاورت سنگهای آهکی کارستیک احتیاط بیشتری می کنند در صورتی که در محدوده غار کتله خور و در حدود 500 متری ورودی غار این کار انجام می شود. لازم است توجه شود که سنگهای آهکی که غار در آن قرار گرفته است یک لایه ضخیم آهکی با شیبی به طرف شمال است. این طبقه آهکی مربوط به تشکیلات قم می باشد که زیر این سنگهای آهکی لایه هایی از ماسه سنگ مارن و کنگومرای تشکیلات قرمز زیرین واقع شده است. این لایه ها در زیر مخزن سد قرار گرفته اند و روی این طبقات را رسهای دوره پیلوسن که ضخامت آن در بعضی مناطق تا 25 متر نیز می رسد، پوشانده است. این لایه ضخیم رسی سنگهای آهکی محدوده غار را از مخزن سد جدا کرده و یک لایه نفوذ ناپذیری را ایجاد کرده است و از نفوذ آب مخزن سد به طرف غار و حتی به اطراف جلوگیری می کند و با توجه به نفوذپذیری این لایه رسی انتظار می رود سالانه فقط 800 متر مکعب از مخزن سد خارج شود این آبها از طریق نقاط پایین دست آبراهه اصلی زهکشی شده و تنها بخشی از این مقدار آب به طرف غار آن هم به عمق خیلی پایین تر از تراز کف مخزن سد می رسد.

6- نکته ای که چندان مهم به نظر نمی رسد ولی شایان توجه است اینستکه طبق نظر آقای سلاحی، هدف از ساخت سد ایجاد یک محیط تفریحی است و نه کار کشاورزی. لازم به ذکر است که کارفرمای ساخت سد خاکی کتله خور، اداره آبخیزداری سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان می باشد که وظیفه اصلی این اداره، انجام کارهای آبخیزداری و امور مربوطه می باشد.
 

توضیح از طرف سایت غارهای ایران :

مدیر جهاد کشاورزی منطقه، در گفتگویی که با خبرگزاری ایرنا انجام داده اند و لینک آن در زیر می آید، اهداف ساخت سد را تامین آب غیر شرب غار کتله خور، افزایش جاذبه های توریستی، متعادل کردن هوای اطراف سد، تغذیه سفره های زیرزمینی، قنوات و چشمه ها نام برده اند.

http://www.irna.ir/fa/news/view/line-10/8405020504134614.htm

جوابیه آقای سلاحی به سرپرست تیم مطالعات و طراحی سد کتل خور :

اينجانب مصطفي سلاحي جهت شناسائي و عكس برداري از گلهاي منطقه تكاب جهت معرفي هر چه بيشتر طبيعت زيباي تكاب و جلب گردشگران به اين منطقه دور افتاده و محروم به منطقه تكاب رفته بودم كه در آنجا تصميم به بازديد و عكس برداري بيشتري از غار كتل خور جهت چاپ در كتاب تجديد نظر شده غارهاي ايران گرفتم. شايد اين تصميم ماموريتي الهي بود كه به من محول شد كه به غار بروم و مسئولين و مردم زنجان را در جريان ساختن سد نابودگر چسبيده به غار نمايم. بهر حال روز 25 خرداد از غار بازديد و عكس برداري كردم و از مسئولين غار در مورد سد سوال كردم و گفتم با ساخته شدن سد ابتدا طبقه سوم و بعد دوم و بعد اول به علت بشدت كارستي بودن كاني هاي منطقه و نفوذ آب سد به درون آن فضائي باقي نخواهد ماند و از گاردهاي غار خواستم عرايض مرا در اين مورد در اختيار مسئول اصلي غار قرار دهند سپس از تهران با آقاي ناصر روحاني مدير محترم مجموعه غار تلفني تماس گرفتم و از ايشان تعطيلي و توقف كار سد سازي را تا تصميم گيري مسئولين و كارشناسان متخصص كشور در مورد ادامه و يا تعطيل مطلق كار سد سازي خواستار شدم اما از آنجا كه ميدانستم تقاضاي من گوش شنوائي ندارد با جناب آقاي حسن نجاريان عضو تيم ملي كوهنوردي كشور تماس گرفتم و ايشان هم الحق به وظايف ملي و ورزشكارانه خود عمل نمود و تمامي ارگانهاي زيربط در امر سد سازي غار در استان زنجان را در جريان گذاشت اما از آنطرف بر شدت اجراي كار افزوده شد تا كارشناسان و ديگر ارگانهاي صاحب صلاحيت را در مقابل كار انجام شده قرار دهند.
اما بايد در مورد كارشناسي خودم به عرض برسانم غار علي سرد درهمدان از سال 54 توريستي شده و ميليونها ايراني و خارجي از آن ديدن كرده اند كه در بين آنها زمين شناسان فراواني هم بوده اند اما هيچ يك متوجه سقف سراسر افقي غار كه در اثر وجود دريائي از آب درون غار به ارتفاع 380 سانتيمتر و سپس كانال زني و تخليه آب در سيصد سال پيش، نشده اينجانب وجود اين دريا را در سال 1377 در كتاب غارهاي ايران اعلام نمودم و سپس طي مقاله اي در فصلنامه كوه شماره 37 در ارتباط با ذخيره سازي آبهاي هدررونده صحبت كردم طرح اين مطلب در كشور بي سابقه بوده و اولين بار صورت مي گيرد . جناب دكتر بازرگان فقط يك ذره به نظر من در مورد آبگرفتگي غار و انحلال غار سنگهاي آن در اثر نفوذ آب موجود در سد به داخل غار بها دهيد و روي آن كارشناسي كنيد.
دلايل من در جهت عدم ساختن سد فقط و فقط براي نگهداري از غاري بي همتا در كره زمين است كه هر تالار آن ارزشي بيش از موزه جواهرات بانك ملي براي كشور ايران دارد از شما خواهش مي كنم سري به تالار عروس و داماد بزنيد و نزديك آن از چكيده اي كه شكل مكعب مستطيل دارد و با زاويه قائمه پديد آمده ديدن نماييد چكيده ها همگي با زاويه منحني پديد مي آيند پس اين يك جواهر قيمتي تر از الماس است كه درون اين غار پر رمز و راز قرار دارد البته من آنرا از روي پل آهني و فاصله پنج متري مشاهده و عكس برداري كردم شايد هم چكيده مخروطي شكل بوده و اطراف آنرا شكسته باشند و زواياي قائمه مربوط به آن باشد اگر اين چكيده شكسته نشده باشد بايد به عنوان يك چكيده منحصر بفرد جهاني از آن نامبرد و در مورد ساختار آن رمز گشائي نمود. جناب دكتر بازرگان در گزارشي خدمت مدير كل محترم ميراث فرهنگي و گردشگري استان زنجان فاصله تماس آب سد را تا دهانه غار يك كيلومتر داده اند در صورتيكه فاصله تماس حداكثر دويست متر است.چرا؟
جناب دكتر بازرگان عزيز من يك معلم باز نشسته هستم كه از طريق رانندگي امرار معاش مي كنم و كارم را با كمال ميل و علاقه انجام ميدهم هيچ چيز حتي يك تالار پر از اسكناس برايم پشيزي ارزش ندارد آنچه مرا وادار به نوشتن اين سطور و تحقيقات روي غار ها مينمايد ادامه كار معلمي و وظيفه انساني و ملي ام در مقابل نسل حاضر و آيندگان است لاغير. اما مروري بر نامه جناب عالي :
1) كاربرد كلمه بلعش در مورد نزولات آسماني محدوده آبگير غار بعلت نشان دادن ابعاد آن و تعطيل كار سد سازي بوده كه شما آن را بزرگتر نموده ايد و اما منطقه اي كه غار در آن قرار دارد پر از ترك و شكاف و دهليز است كه همگي به درون غار راه دارند . يافت شدن اسكلت دو گوسفند در اعماق غار كه توسط آقاي سعيد اردبيلي از كوهنوردان همدان عكس برداري شده و هم اكنون عكسها موجود است دليل ارتباط درون غار از طريق دهليز با بيرون نيست؟ اين گوسفندان از كدام راهي وارد غار شده اند . معني كارست وجود همين سوراخها كه گوسفند از آن عبور كرده ميباشد شما ميتوانيد صدها سوراخ از اين نوع را در يك روز سرد زمستاني كه بخار آب رنگ ميگييرد و از درون غار خارج مي شود شناسائي نمائيد .
2) بايد بعرض برسانم آب چشمه ماگمائي خشك شده اما آيا فعاليت ماگمائي دروني هم به پايان رسيده؟
خير گاز اكسيد كربن به علت آنكه بي رنگ و بي بو است خود را نشان نمي دهد بايد به طريق ديگري دنبال تصاعد اين گاز از درون غار رفت و آنرا يافت . اختلاط اين گاز با همان هشتصد متر مكعب آب نفوذي درون غار سبب توليد اسيد كربنيك و سپس انحلال غار سنگها وسيله آن مي شود اين يك اصل بديهي غار شناسي است . در مورد وجود گاز از هر نوعش ديو زندان تخت سليمان را مورد مطالعه قرار دهيد آب چشمه بنا به دلايل خاص خودش خشك شده اما تصاعد گاز گوگرد از اعماق اين چاه هشتاد متري ادامه دارد خروج گاز بقدري شديد است كه باستانشناسان آلماني براي جلوگيري از آلوده شدن هواي منطقه كانالي را كه براي دستيابي به داخل چاه زده بودند بستند حال اگر شما بتوانيد مدتي به درون اين چاه آب تزريق نمائيد خاطر جمع باشيد با وجود ماگماهاي دروني و تبديل بخشي از آب به بخار فشردگي اين گاز آب تزريق شده عودت خواهد كرد و چاه فعال خواهد شد البته بشرط تداوم تزريق – در مورد غار كتل خور به علت دائمي بودن وجود آب سد و نفوذ دائمي آن به درون مسير چشمه ماگمائي آب نفوذ كرده بهمراه گازهاي دروني به داخل غار عودت نموده و تمامي غار سنگهاي سحر آميز غار را در خود حل خواهد شد البته انحلال چشمگير نياز به زماني هزار ساله دارد.
جناب دكتر بازرگان برنامه ريزان كشور بايد اميدوار حركت كنند آنها بايد ده هزار سال آينده را در برنامه ريزيها در نظر گيرند نه مدت كوتاه عمر خودشانرا.
جناب دكتر بازرگان شما طبق بررسيهاي كارشناسانه نفوذ آب از سد بداخل غار را سالانه هشتصد متر مكعب محاسبه نموده ايد اين مقدار آب ظرف دهسال مي شود هشت هزار متر مكعب ضمن آنكه مجراهاي نفوذي در اثر عبور آب اسيد دار سد گشاد شده و اين مقدار هشتصد متر مكعب در اثر گشاد شدن مجراها حالت تصاعدي پيدا خواهد كرد . مهم اينستكه هرگز قطره اي آب به شكل مصنوعي وارد غار نشود و اگر بشود سيستم خود ساخته غار بهم خورده و مردم ايران اين سرمايه ملي و ماندني و ارزنده را از دست خواهند داد. جناب دكتر بازرگان عزيز از من گله نموده ايد چرا ابتدا به مسئولين سازنده سد در استان مراجعه نكرده ام. زيرا من تعطيلي و توقف فوري سد را خواستار بودم و هيچكس به نامه ها و تقاضاي من بي سر و بي پا جوابي نمي داد چنانكه هيچ جوابي به نامه ها و تقاضاهاي كوهنورد نامدار كشور آقاي حسن نجاريان ندادند. من نظر شما را در مورد فاجعه اي كه در مورد عميق ترين چاه غول آساي كشور پيش آمده جلب مي نمايم در نزديك شهر كوچك داوران از توابع استان كرمان عظيم ترين و عميق ترين چاه طبيعت ساخته ايران كه عمقي برابر 185 متر دارد بنام چاه دريا قرار دارد در بازديدي كه از چاه داشتم متوجه شدم چاه عميقي به عمق دويست متر درست در پنجاه متري چاه دريا حفر نموده و مكينه اي در دهانه چاه نصب كرده اند و مكينه به طور دائم آب درون چاه را ميمكد و براي چند هكتاري پسته كاري به بيرون مي فرستد اين چاه در سال 54 ، صد متر عمق بدون آب و هشتاد و پنج متر عمق آبي داشته با اندازه گيري كه اينجانب انجام دادم آب چاه دچار بيست متر افت شده بود يعني در حال حاضر عمق بدون آب حدود صد و بيست متر مي باشد.
حال اين سوال مطرح است كه كساني كه اجازه حفر چاه را داده اند اين اصل مسلم و بديهي زمين شناسي را نمي دانسته اند كه (افت سطح ايستابي در محيط هاي بسته مانند غار ها ريزش و تخريب مجموعه را در بلند مدت در بر خواهد داشت ) آيا اجازه حفر چاه عميق و مكيدن آب از درون چاه صحيح بوده؟ خير. با نصب آسانسور و فرستادن گردشگران به عمق صد و بيست متر سطح زمين و سپس قايقراني بر روي ميداني دايره مانند به قطر صد متر مي توان يك مجموعه توريستي بسيار ديدني در درون چاه دريا ايجاد كرد و هم كسب در آمدي در اين بخش دور افتاده كرد و هم تعدادي را بكار گمارد. سعي كنيم اشتباهي كه در مورد چاه دريا صورت گرفته در مورد كتل خور تكرار نشود.
جناب دكتر بازرگان عزيز از شما و تمامي كارشناسان و مسئولين ذيربط در امر سد سازي كتل خور تقاضا مي كنم منصفانه و ملي گرايانه به امر سد همجوار غار برخورد نموده و بدانيد نفوذ ساليانه هشتصد متر مكعب آب از طرف سد به داخل غار كه توسط طراحان محاسبه شده تخريب و تبديل غار به گودال بزرگي از آب در صد سال آينده در بر خواهد داشت.
 

17/5/84
مصطفي سلاحي